Archief

Archive for maart, 2012

Pijn en intuïtieve keuzes

26 maart 2012 5 reacties

Verleden week ben ik begonnen aan mijn revalidatieprogramma bij de St. Maartenskliniek. De doelstelling is concreet: weer wat beter en langer kunnen wandelen, zitten en fietsen. De psycholoog en de ergotherapeut waren blij verrast toen ze hoorden dat ik – door de uitleg van mijn bekkenfysiotherapeut – al een paar week geleden geprobeerd heb om het gegeven tijdgestuurd i.p.v. pijngestuurd (zie: Wat is pijn eigenlijk?) te integreren in mijn dagelijkse activiteiten. Door regelmatig een stukje te wandelen en de afstand – en dus de tijd – voorzichtig op te bouwen. Ik heb al een paar keer een wandeling gemaakt van ongeveer 30 min. in een heuvelachtig gebied. Een paar maanden lukte mij dat echt niet. Ik kreeg toen nog erg veel pijn in mijn bovenbenen, billen en heupen. Na zo’n wandeling moet ik wel gaan liggen, zodat de spierspanning in mij bekkengebied weer wat kan zakken. Maar ook deze rustmomenten zijn van kortere duur dan voorheen.

Voor de komende periode moet ik dagelijks een lijst bijhouden waarin ik aangeef wat ik doe, hoe lang en met veel, geen of een beetje pijn. En dan vooral ook gericht op het zitten. Daar valt nog veel terrein te winnen … Hoewel ook het zitten beter gaat dan een tijd geleden. Maar het is erg grillig en onvoorspelbaar. Maar als ik pijn heb is dat omdat ik te veel in de weer ben of te lang zit (achter de pc, in de auto of aan een tafel). Zitten en een te gespannen bekkenbodem, gaat niet goed samen.

De volgende keer bespreek ik met de ergotherapeut en de psycholoog  de door mij ingevulde lijsten. Ik ben benieuwd wat zij daar uithalen en wat de volgende stappen dan zijn.

Hoe gaat het met je?

Deze vraag wordt voor mij steeds makkelijker om te beantwoorden. Het gaat beter, best wel goed eigenlijk. Ja, ik heb een aandoening waar ik de rest van mijn leven rekening mee zal moeten houden. Nee, ik heb niet de zekerheid dat ik weer (volledig) aan het werk kom en weet ook niet wat voor werk dat zal zijn. Punt. Geen verdere omhalen of uitleg. De psycholoog van de St. Maartenskliniek vertelde dat mensen met veel pijn in eerste instantie de neiging hebben om veel te vertellen, verantwoording af te leggen. Met dat de pijn afneemt, neemt het gevoel om zich te verantwoorden ook af. Die link had ik nog niet gelegd, maar ik herken het wel. De 1e maanden gaf ik (te) veel uitleg. De vraag ‘hoe gaat het met je’ nam ik te letterlijk. Ik realiseerde me onvoldoende dat veel mensen deze vraag als een standaard begroeting hanteren en eigenlijk helemaal niet geïnteresseerd zijn in  jouw verhaal. Nog weer later wilde ik er zo min mogelijk over praten, omdat dit teveel fysieke spierspanning veroorzaakte en ik me te vaak een  ‘wandelende overactieve bekkenbodem’ voelde. Nu heb ik een beter evenwicht gevonden. En belangrijk: ik bepaal of ik iets vertel en wat ik vertel.

Pijn en ziekte doet veel met je. Ik ben niet meer diegene die ik was, voordat ik overvallen werd door mijn aandoening (en alle bijkomende ellende). Dat je plotsklaps zo heftig geconfronteerd kunt worden met pijn en met de wanhoop, angst en eenzaamheid die daarbij hoort, dat had ik nooit bedacht. Op een of andere manier gedroeg ik mij – net zoals vele anderen – alsof mij dat niet zou overkomen.

Door de ‘aardschok’ die een overactieve bekkenbodem veroorzaakt in het leven, ben ik veranderd. Of komt misschien de ‘ware’ Rudi naar boven … Wie zal het zeggen: misschien dat ik het antwoord over een paar maanden weet. In ieder geval zijn dit soort periodes in het leven momenten voor bezinning.  Het opmaken van de balans. Wie ben ik, wat vind ik belangrijk, waarvoor leef ik? Dit soort periodes bieden de kans om stil te staan en bij te sturen of misschien zelfs het roer om te gooien. 

Intuïtieve keuzes

Er zijn al heel wat roeren omgegooid. We zijn goedkoper gaan wonen, hebben een degelijke gezinsauto gekocht en ik ga niet terug als hoofd communicatie. Wanneer ik toe ben aan gesprekken over arbeidsreïntegratie weet ik nog niet. Op dat moment zal ik keuzes moeten maken. Ik las onlangs dat keuzestress vooral komt door angst om het verkeerde te kiezen. Onder het motto: als je niet het juiste kiest, dan krijg je later spijt. Maar er is niet één weg die leidt naar de goede keuze. En kun je eigenlijk wel spreken van een goede en slechte keuze? Van de spijtigste of ‘slechtste’ keuzes leer je vaak het meest. En angst is nooit een goede raadgever. Als je die angst loslaat weet je soms ineens heel goed wat je wilt.

Ik neem me voor om meer intuïtief keuzes maken. Dat betekent rust en tijd nemen. En vertrouwen op de ingevingen, inzichten of antwoorden die ineens in mij opkomen tijdens of na een wandeling, een meditatie of een gesprek. Of doordat ik iets lees wat blijft hangen. Ik stel mezelf de vraag en vertrouw erop dat vroeg of laat het antwoord vanzelf in mezelf naar boven komt.

Wat is pijn eigenlijk?

13 maart 2012 Plaats een reactie

Ondanks de twijfels die ik had over of het revalidatieprogramma van de St. Maartenskliniek voor mij geschikt is, ben ik afgelopen week toch naar de 1e – groepsgewijze – introductie gegaan. Zeker ook omdat ik ondertussen zeer geïnteresseerd ben in de wijze waarop mensen met chronische pijnklachten in de gezondheidszorg worden geholpen. En gelukkig, het was een interessante bijeenkomst. Een psycholoog, maatschappelijk werker en de revalidatiearts – losjes gekleed in spijkerbroek en ruitjesoverhemd – vertelden over de achterliggende visie van het revalidatieprogramma.

 Aspecten van pijn

Het begon met uitleg over het cirkelmodel van Loeser. Dit model brengt de verschillende aspecten die bij pijn een rol spelen in beeld: nociceptie (signaal op een pijnlijke plek)  – pijngewaarwording – pijnbeleving – pijngedrag. Er werd verteld dat er geen duidelijke één op één relatie bestaat tussen pijnsignaal en pijngewaarwording. De hersenen beïnvloeden deze relatie en hebben er daadwerkelijk invloed op. Ze vergelijken de prikkels bv. met signalen die in het verleden al eens binnen gekomen zijn en ‘besluiten’ dat er sprake is van gevaar. De hersenen sluiten of openen de poorten waardoor de pijnsignalen binnenkomen. En dat gebeurt onder invloed van aandacht, afleiding, gedachten, emoties, vermoeidheid of medicijnen.

Ook bij pijnbeleving spelen de hersenen een belangrijke rol. Hersenen maken geen onderscheid tussen lichamelijke en mentale pijn. Tijdens het bespreken van de manier waarop mensen pijn beleven, voelde ik wat onrust ontstaan in de groep. Vooral bij de jonge vrouw naast mij. Ik vermoedde waardoor dat kwam, dus bracht ‘het zal wel tussen je oren zitten’ ter sprake. En inderdaad, de spijker op de kop. De arts benadrukte vervolgens dat het hier niet gaat over ingebeelde pijn. De ervaren pijnsignalen worden in de hersenen verwerkt (inderdaad tussen de oren) en de pijn is wel degelijk echt. Naast mij hoorde ik een zucht van verlichting. Gelukkig erkenning.

Chronische pijn

Bij het gesprek over pijnbeleving kwam ook het verschil tussen acute en chronische pijn aan de orde. Bij chronische pijn zijn de genoemde aspecten van Loeser veel ingewikkelder met elkaar verweven dan bij acute pijn. Er is dan sprake van een complexe ontregeling van allerlei netwerken in het lichaam: zenuwen in het lichaam en in de hersenen, hormonen etc. De pijn heeft eigenlijk zijn ‘overlevingsfunctie’ verloren. De hersenen concluderen op één of andere manier dat er sprake is van een bedreiging voor het lichaam. Verschillende systemen in het lichaam staan hierdoor ‘op scherp’.

Het kan gebeuren dat er – zonder dat er nog schade bestaat in het lichaam – pijnsignalen blijven ‘rondzingen’ op de plek waar ‘gezonde’ informatie uit dat lichaamsdeel in de hersenen zou moeten binnenkomen. Vanuit de hersenen worden de zenuwen op een pijnlijke plek steeds gevoeliger ingesteld: de hersenen worden als het ware gespitst op informatie uit dat lichaamsdeel, zodat ze meteen alarm kunnen slaan als er daar ook maar iets verandert. Dit noemen ze sensitisatie. Ik weet er alles van … Door mijn overactieve bekkenbodem kreeg ik steeds meer pijn bij het zitten. Door het slikken van Amitriptyline (tegen zenuwpijn) lijkt mijn zenuwstelsel zich nu in dat gebied wat te normaliseren. (Overigens heb ik nu behoorlijk last van oorsuizen. Met mijn oren lijkt niets aan de hand, maar het kan een bijwerking zijn van Amitriptyline. Ik ben dus begonnen aan de afbouw van deze pilletjes).

Gedrag en gevolgen

Bij de bespreking van pijngedrag kwam het Gevolgenmodel in beeld. Een bio-psycho-sociale benadering waarbij wordt gezegd dat niet de oorzaak van de klachten centraal staat, maar de gevolgen. Wat je denkt, voelt en doet als reactie op je klachten heeft allerlei gevolgen, zowel op de korte als lange termijn. Gevolgen op lichamelijk gebied, maar ook manier van denken en stemming. Dat kan weer zorgen voor veranderingen in je activiteitenpatroon en emoties. En dat heeft weer gevolg voor het zenuwstelsel. De welbekende vicieuze cirkel. De behandelaars in de St. Maartenskliniek gebruiken dit model om met de hulpvrager te zoeken naar manieren waarop je tijdens de revalidatie dingen kunt leren veranderen.

Pijngestuurd en tijdgestuurd

Wat mij aansprak was het verhaal over pijngestuurd en tijdgestuurd gedrag. Mijn bekkenfysiotherapeut had mij daarover al iets verteld. Bij pijngestuurd hoort een pieken-en-dalen-patroon. Je doet veel als het wat beter gaat en als je veel pijn hebt ga je vermijden en bv. veel rusten. Maar omdat de pijn eigenlijk geen signaal is van een beschadiging in het lichaam ontstaat door dit patroon een steeds grotere ontregeling. De marge waarbinnen je prettig kunt functioneren wordt steeds beperkter. Het revalidatieprogramma is gericht op het creëren van balans. Dus vertrouwen opbouwen en activiteiten tijdgestuurd uitbreiden. Dus in mijn geval vooraf bepalen hoe lang ik met gemak en vertrouwen kan wandelen en dit dan dagelijks doen op basis van een opbouwschema. Ik mag dan niet meer wandelen (omdat het zo goed gaat) en ook niet minder (omdat mijn benen zo’n pijn doen). Pijn is niet de graadmeter. Op deze wijze leer je je hersenen en zenuwstelsel opnieuw hoe balans werkt.

Na afloop heb ik kort gesproken met de revalidatiearts. Hij heeft mij gegarandeerd dat mijn behandelteam om de tafel gaat met mijn bekkenfysiotherapeut. Daar vertrouw ik nu op. Deze week ga ik naar de 2e introductiebijeenkomst. Pas daarna start mijn revalidatieprogramma. Ondertussen probeer ik op mijn eigen manier vooruit te komen. Door te mediteren, te zwemmen en voorzichtig te sporten, wandelen en te fietsen. En eind maart start ik bij het UMC Radboud Mindfulness. Alles vult elkaar aan; ik ben op de goede weg!

Meditatie en mindfulness

3 maart 2012 3 reacties

Ik lees nog steeds met veel belangstelling in het boek ‘Meditatief ontspannen’. Enkele maanden geleden heb ik dit boek van Jon Kabat Zinn aangeschaft. Gestimuleerd door een artikel dat ik las in een van de ‘saunabladen’ waarin een vrouw vertelde dat dit boek gezorgd heeft voor een ommezwaai in haar leven. Zij was ernstig ziek en heeft dankzij dit boek haar ziekte overwonnen. Dat boek wilde ik natuurlijk direct ook lezen!

Gefascineerd

Toen ik het boek al een tijdje in huis had bleek de schrijver – Jon Kabat Zinn – de grondlegger te zijn van mindfulness. Ik had voorheen niet veel met mindfulness. Het leek mij vooral een trend. En bij trends hou ik mij liever wat afzijdig. Maar dit boek pakte mij.

Al lezend ontdekte ik dat mindfulness en meditatie erg dicht bij elkaar liggen. Mindfull betekent letterlijk: opmerkzaam. Dat ligt dichtbij de meditatieterm die mij zo heeft getroffen: gewaarzijn. Ik raakte steeds meer geïnteresseerd in zijn programma Mindfulness-Based Stress Reduction (MBSR) dat beschreven wordt in het handboek ‘Meditatief ontspannen’. Kabat Zinn is microbioloog die ruim 30 jaar geleden al boeddhistische meditaties mengde met westerse geneeskunde. Hoewel zijn  programma MBSR niet wetenschappelijk is bewezen, zien aanhangers het toch als de standaard in stressreductie. Het wordt ingezet om niet alleen stress, maar ook chronische pijn te verlichten. Ik schreef hier al eerder over in het bericht Helen en bewustzijnsmeditatie.

Mijn fascinatie over MBSR nam al lezend sterk toe. Ik probeerde het op mijn manier te integreren tijdens mijn meditaties. Door te proberen extra aanwezig te zijn: de zgn. ‘zijns-aandacht’. Alert en bewust zijn met je ogen en je oren open, wakker in alle zintuigen. Deze vorm van aandacht is volgens Kabat Zinn anders dan de scherpe, geconcentreerde aandacht die je nodig hebt om bijvoorbeeld een artikel te schrijven. Het is een zachte, holistische aandacht. En een voedingsbodem voor de scherpe variant van aandacht.

Verbazing

Verleden week vertelde ik mijn bekkenfysiotherapeut over mijn fascinatie voor het programma MBSR. Ik gaf aan het onbegrijpelijk te vinden dat er hier in Nederland geen ziekenhuis is die werkt met dit programma van Jon Kabat Zinn. Ze vertelde toen dat het Han Fortman Centrum hier in Nijmegen (onderdeel van het Radboudziekenhuis) wel iets doet met meditatie. Dus ik ’s avonds op de bank met mijn IPad, Op zoek naar meer informatie.

Ik viel van de ene verbazing in de andere. Blijkt dat – notabene in de stad waar ik woon – er een speciaal centrum voor is opgericht: het UMC Radboud Mindfulness. Zij werken met het programma MBSR van Jon Kabat Zinn! Dit centrum is verleden jaar vanuit het Han Fortman Centrum opgericht. Het UMC Radboud Mindfulness biedt – nu alleen nog psychiatrische patiënten en bepaalde kankerpatiënten – dit mindfulnessprogramma aan. Ook kun je er trainingen volgen en bieden ze een tweejarige academische trainersopleiding aan. Dat betekent dus ook onderzoek naar de effecten van meditatie en Mindfulness op ernstig zieke mensen.

Meditatie en mindfulness zijn op een bijzondere manier op mijn pad gekomen. Ik wil nu ook echt meer weten en nieuwe ervaringen op doen. Daarom heb ik mij bij dit nieuwe centrum van het Radboudziekenhuis aangemeld voor een training Mindfulness (8 avonden en een stiltedag). Eind maart begin ik. Spannend!