Archief

Archive for oktober, 2012

Adem manipuleren of observeren

27 oktober 2012 1 reactie

Aan een dierbare vriend van mij – een bezielde en hardwerkende zelfstandig adviseur – gaf ik het boek ‘Verademing’ cadeau. Omdat ik vermoedde dat hij hier wel eens iets aan zou kunnen hebben. De vraag was alleen of hij de tijd zou nemen om het boek te lezen … Tot mijn vreugde kreeg ik na een tijdje een sms’je met een enthousiaste reactie. Verleden week hoorde ik hem het boek aanbevelen. Hij vertelde daarbij dat hij – sinds hij op zijn ademhaling let – bijvoorbeeld veel rustiger auto rijdt, minder opgefokt reageert op files e.d. Ik voelde me blij van binnen.

Tegengestelde opvattingen

Ademen … Hoe meer ik erover lees, hoe boeiender het wordt. Veel tegengestelde opvattingen. Van het bewust manipuleren en beheersen tot het bewust alleen maar volgen van de adem. Ik krijg zelfs de indruk dat er verschillende richtingen zijn waarop ademcoaches (wist ook niet dat dit beroep bestaat) zich kunnen baseren.

Ik laat me leiden door mijn eigen ervaring. De 1e keer dat ik mij bewust werd van de bijzondere kracht van adem was een klein jaar geleden, tijdens een nacht waarin ik veel pijn had door mijn overactieve bekkenbodem. Het was een bijzondere ervaring die ik heb beschreven in het bericht ‘Sturen van de adem’. Daarna werd ik mij – door meditatie en oefeningen – steeds meer bewust van de verbinding tussen adem en geest: ze beïnvloeden elkaar.

De adem gericht sturen naar mijn bekkenbodem heeft mij verlichting gebracht. Tijdens het mediteren, liggend op de bank of in bed en zelfs tijdens het lopen. In het boek ‘Verademing’ las ik veel wetenswaardigheden en goede tips over ademhaling. Eigenlijk begreep ik, tijdens de basiscursus mindfulness die ik een half jaar geleden volgde, niet dat er geen informatie werd gegeven over de manier van ademhalen. Het volgen van de ademhaling, dat wel. Maar niets over het belang van rustige buikademhaling en het verlengen van de uitademing. Ik voelde wel aan dat het beheersen van adem, tegengesteld is aan een aantal basisprincipes van mindfulness zoals loslaten. Vaak is het zo dat als je graag iets wilt – meer ontspannen of pijn verminderen – je er meer gespannen van raakt. Maar toch … Ik had in die tijd (en nu bij tijd en wijle nog steeds) veel aan het bewust manipuleren van mijn adem, ook tijdens meditatie.

Nu ik mij meer verdiep in mindfulness en boeddhisme begrijp ik waarom hier geen aandacht aan wordt besteed. De adem te laten zijn zoals die is en het tegelijkertijd volledige aandacht te geven, heeft volgens de Boedda hetzelfde resultaat als de adem bewust beheersen. Daar waar je aandacht is, is automatisch je adem. Het bewustzijn heeft een krachtig transformerend effect: terwijl je oplet verandert de kwaliteit van je adem vanzelf. De adem wordt rustiger en dieper.

Oog in oog met patronen

Daar zit wel wat in … ik merk dat adem voortdurend verandert. Oppervlakkig en dan ineens veel dieper. De duur van de in- en uitademing is iedere keer verschillend; zo ook de kleine pauze tussen de in- en uitademing. Ergens las ik de vergelijking met de golven van de zee op het strand: sommige donderen en anderen sijpelen het strand op. Een mooie vergelijking.

De laatste paar weken probeer ik minder mijn adem te sturen. Ik vertrouw er op dat ik door al het oefenen nu automatisch dieper en rustiger adem. Het puur observeren van mijn adem begin ik prettig te vinden. Het geeft rust en een gevoel van eenheid van lichaam en geest. Ik las dat in de beoefening van ‘de volkomen bewuste ademhaling’ de Boeddha vier eenvoudige ademhalingsoefeningen gaf om met bewuste aandacht naar het lichaam terug te keren. En zo te leren volledig bewustzijn toe te passen op alles wat we doen. Oog in oog komen te staan met gebruikelijke patronen. Mooi.

Ik pik overal een graantje van mee. Dat wat mij op het moment zelf helpt gebruik ik. Het draait voor mij om bewustwording van fysieke mechanismen en van gedragspatronen. Zodat hopelijk het mechaniek – onbewust teveel aanspannen van mijn bekkenbodem – langzaam minder wordt. En door mijn persoonlijke ontwikkeling leer ik beter omgaan met mijn pijn en fysieke beperkingen.

Advertenties

Pijn is onvermijdelijk, lijden is een keuze

8 oktober 2012 4 reacties

‘Pijn is onvermijdelijk lijden, is een keuze’ is nogal een uitspraak, maar zeker bij het lezen van het boek ‘Boeddha’s brein’, kan ik deze uitdrukking nog beter begrijpen. Het boek is geschreven door neuropsycholoog Rick Hanson i.s.m. neuroloog Richard Mendius. De ondertitel van het boek is: Hoe mindfulness je hersens en je leven kan veranderen. Het is een praktische gids, vol instrumenten die je kunt gebruiken om je hersenen geleidelijk in gunstige zin te veranderen. De schrijvers presenteren in het boek een flink deel van de meest recente hersenwetenschap. Daarbij hebben ze – gelukkig voor mij – de beschrijving van de neurale activiteiten vereenvoudigd.

Hoopgevend

Het blijkt mogelijk om door middel van je geest je hersenen in gunstige zin te veranderen. En dus ook de manier waarop je het leven (en het lijden) ervaart. Want wanneer je geest verandert, veranderen je hersenen ook. Aangezien hersenen en geest één enkel geintegreerd systeem zijn. Kleine positieve daden van iedere dag kunnen gezamenlijk in de loop van de tijd tot grote veranderingen leiden, omdat je dan langzamerhand in je hersenen nieuwe neurale structuren opbouwt.

Al lezend lig ik soms van pure opwinding te stuiteren op de bank (wat overigens niet zo goed is voor mijn overactieve bekkenbodem 🙂 ). Dit is hoopgevend! Zeker voor iemand zoals ik waar de pijn in de bekkenbodem chronisch is geworden, wat betekent dat de hersenen ontregeld zijn en te heftige pijnsignalen uitzenden(zie het bericht: Wat is pijn eigenlijk?).

Hersenen simuleren ervaringen

Enkele citaten uit het boek die deze redenatie verduidelijken: “De hersenen hebben het buitengewone vermogen om zowel innerlijke ervaring als de uiterlijke wereld te representeren. Veel van wat je ‘daarbuiten’ ziet, wordt in feite ‘hierbinnen’ door je hersenen gefabriceerd en aangebracht als door een computer gemaakte onderschriften en aanduidingen in een film. Slechts een kleine fractie van de inputs in je occipitale hersenkwab is rechtstreeks afkomstig uit de buitenwereld: de rest komt uit de opslagplaatsen van het interne geheugen en uit modules die de waarneming verwerken (Raichle 2006). Je hersenen simuleren de wereld. We leven allemaal in een virtuele realiteit die genoeg op de werkelijkheid lijkt om niet tegen de meubels op te lopen.”

“Voor dit simuleren door de hersenen, moeten wij mensen een prijs betalen. De simulator haalt je uit het huidige moment en zet je er bovendien toe aan genoegens na te streven die helemaal niet zo geweldig zijn. Terwijl je belangrijkere beloningen – zoals tevredenheid en gemoedsrust – veronachtzaamt. De minifilms van de simulator zitten vol beperkende overtuigingen. Ze bekrachtigen niet alleen pijnlijke emoties, maar laten je ook nare ervaringen vermijden die je nooit werkelijk overkomen of die eigenlijk niet zo erg zijn. En de simulator doet dit uur na uur, dag na dag, zelfs in je dromen. Hij bouwt gestadig neurale structuren op waarvan een groot deel aan je lijden bijdraagt.”

Nooit geweten dat hersenen zo werken en ook constant veranderen! Grappig om te realiseren dat illusionisten met name van dit gegeven gebruik maken …

Gaspedaal en remmen

“Je kunt lijden verminderen door een optimale staat van evenwicht te houden tussen het sympathische en te parasympatische zenuwgestel. Deze twee onderdelen van het autonome zenuwgestel zijn als een wip met elkaar verbonden: als het ene actiever wordt vermindert de activiteit van het andere. Het sympathische deel wordt het systeem van ‘vluchten en vechten’ genoemd en het parasympatische deel het systeem van ‘rusten en verteren’. Het zijn het gaspedaal en de remmen, die in harmonie samenwerken. De kalmerende, stabiliserende invloed van het parasympatische zenuwgestel helpt je helder te denken. Ook brengt het de geest tot bedaren en stimuleert het rust. Het beste recept is een basislijn van voornamelijk parasympatische activering met lichte sympathische activering ten behoeve van vitaliteit, gecombineerd met zo nu en dan een sympathische piek bij grote kansen en gevaren.”

En wat mij niet verbaast: mediteren en mindfulness hebben een positieve invloed op het sympatische zenuwgestel en het dus in evenwicht houden van beide onderdelen.

Pad van ontwaken

“Als je simpelweg aanwezig kunt blijven bij alles wat er in het bewustzijn opkomt, zonder verder te reageren, verbreek je op datzelfde moment de keten van lijden. In de loop van de tijd kun je door het trainen en vormen van je hersenen en je geest zelfs veranderen wat er in je opkomt, het positieve versterken en het negatieve afzwakken. Dus aanwezig zijn bij alles wat in je opkomt, werken met de neigingen van de geest teneinde deze te transformeren en toevlucht te nemen in de grond van het zijn, in je ware natuur.”

De schrijvers noemen dit het pad van ontwaken. Het klinkt misschien wat pathetisch, maar ik vind het een prima uitdrukking. Voor mij persoonlijk meer passend dan het pad van verlichting.