Archief

Archive for april, 2013

Beter worden

28 april 2013 Plaats een reactie

Wat mij opvalt is hoe onhandig mensen eigenlijk zijn als het gaat om ziekte en pijn. We zitten vol met beelden, oordelen, verwachtingen en opvattingen. Laatst hoorde ik een vrouw met een stellige vastberadenheid zeggen dat als iemand echt pijn heeft, dit te zien is in het gezicht. Pijn tekent het gezicht, punt uit. Maar wat als pijn – zoals in mijn geval – niet ondraaglijk is en niet af te lezen is op het gezicht: wordt de pijn dan in twijfel getrokken of genegeerd?

Onrealistische zoektocht

Mensen kunnen zo stellig zijn, zeker als het over iets ongrijpbaars als (chronische) pijn gaat. Waarom eigenlijk? Ik denk dat het een houvast biedt. Iets wat voor ieder mens bedreigend is – terugkerende pijnen – plaatsen we onbewust in vaste denkkaders en reactiepatronen. Dat geeft een soort zekerheid.

Omgaan met ziekte en pijn bij onszelf en anderen kunnen we eigenlijk alleen maar als we (denken te) weten dat het ook weer over gaat of op zijn minst goed beheersbaar is. Beter worden, daar gaat het om. En beter worden is de afwezigheid van pijnsymptomen, ziekte en fysieke beperkingen. Dus zijn veel mensen met (chronische) pijn altijd bezig met zoektochten naar beter worden: helaas ook vaak onrealistische zoektochten.

Negeren en ontwijken

Ziekte en (chronische) pijn aanvaarden is een persoonlijk proces en niet eenvoudig. Het is steeds weer opnieuw vallen en opstaan. En als je uiteindelijk een vorm hebt gevonden, kan het maar zo zijn dat een deel van de omgeving daar niet goed raad mee weet. Niet meer knokken, zoveel mogelijk genieten, levenslustig en vrolijk zijn: het oogst waardering. Maar ik denk dat er ook iets anders gebeurt: mensen kunnen zich er minder makkelijk mee identificeren. Onze samenleving is doordrenkt met vechten tegen, weerstand bieden aan en uitgaan van de maakbaarheid van het leven. Stoppen met vechten en proberen te aanvaarden zoals het is roept bij mensen – diep van binnen en onuitgesproken – soms ook onrust, twijfel of ongeloof op. En dat resulteert – vaak onbedoeld en onbewust – in (vlagen van) negerend, ontwijkend of onhandig gedrag. De ene keer heb ik daar begrip voor, de andere keer word ik er door geraakt: voel me gekwetst, onbegrepen en eenzaam.

Actief in het leven

Aanvaarden heeft niets te maken met passief alles over je heen laten komen. Juist de constante zoektocht binnen de gezondheidszorg en de bijna eisende houding van mensen die ‘beter gemaakt willen worden’ betekent veelal ook de verantwoordelijkheid voor eigen welzijn niet echt nemen. Het resulteert uiteindelijk maar al te vaak in passief op genezing wachten. En dan gaat de kwaliteit van leven met sprongen achteruit. In tegenstelling tot wanneer je je aanpast aan de pijn en belemmeringen en binnen de grenzen van je mogelijkheden een actief leven leidt.

Mens-zijn

Door mijn scoliose in combinatie met mijn beschadigde bekkenbodem (langdurige CPPS) kan mijn lichaam niet ‘beter worden’. Wel kan ik een meer gezonde en hele relatie ervaren tussen lichaam en geest, mijzelf en de wereld. Mindfulness helpt mij daarbij. In het boek ‘Aandacht voor pijn’ van Vidyamala Burch, schrijft zij over Matthew Sandford, die op zijn 13e vanaf zijn borst verlamd is geraakt en desondanks yoga-leraar is geworden. Hij zegt: “Er zijn heel veel mogelijkheden voor beter worden binnen de relatie van geest en lichaam. Er is een andere vorm van beter worden dan die van weer kunnen lopen.” Vidyamala Burch, die zelf in een rolstoel zit en leeft met chronische pijn, noemt het ‘beter worden tot het mens-zijn’. Dat is de sleutel voor meer levensgeluk en innerlijke vrede met jezelf en je omstandigheden. En voor minder pijnbeleving.

Geen brein, geen pijn

11 april 2013 Plaats een reactie

In de afgelopen jaren heb ik veel gelezen en geleerd over chronische pijn. Het beste boek is wat mij betreft het pas in het Nederlands uitgekomen boek ‘Begrijp de pijn’ van David Butler en Lorimer Moseley. De oorspronkelijke titel is ‘Explain the pain’: het is vertaald door Mark Langerhorst en Bart van Buchem. Ongeveer 2 maanden geleden – toen mijn pijnklachten in en rondom mijn overactieve bekkenbodem weer toenamen en ik daardoor emotioneel wat uit balans raakte – heeft mijn bekkenfysiotherapeut het boek voor mij besteld. Het was toen nog niet voor het algemene publiek beschikbaar.

Neurowetenschappen

Veel van wat ik al wist over chronische pijn komt terug in dit boek. Ook het opvoeren van lichamelijke belasting met behulp van een opbouwschema; dat wat ik tijdens de revalidatie bij de St.Maartenskliniek heb geleerd. Uniek in dit boek is de wijze waarop de schrijvers – ook door de speelse tekeningen en schema’s – materie uit de neurowetenschappen eenvoudig weten uit te leggen. Ze schrijven over het pijnsysteem in ons lichaam dat ons beschermt en behoedt, over de betrokkenheid van ons brein bij pijn, over het grote belang van de context waarin pijn ervaren wordt en over het virtuele lichaam dat ons brein gebruikt om het echte fysieke lichaam te lokaliseren.

Gevoeligheid kan veranderen

En vanzelfsprekend komt het alarmsysteem uitvoerig aan bod: hoe de miljoenen sensoren in ons lichaam reageren op prikkels. Hoe speciale neuronen geactiveerd raken en met hoge snelheid een alarmsignaal via het ruggenmerg naar het brein sturen. Wat voor mij nieuw was en heel belangrijk om te beseffen: dat sensoren maar een paar dagen leven en dan vervangen worden door nieuwe. Dit betekent dat je gevoeligheid continue verandert! Voor mensen met voortdurende pijn is dit iets om goed te onthouden: de gevoeligheid die je ervaart, kan in de loop der tijd veranderen.

Fysiologie van de pijn

Het overgevoelige alarmsysteem dat ontstaat bij chronische pijn (centrale overgevoeligheid oftewel sensitisatie van het centrale zenuwgestel) wordt uiteengezet. En de schrijvers leggen twee verklarende modellen over pijn uit: het orkestmodel (daarop is het boek gebaseerd) en het uimodel. Uitgangspunt van het orkestmodel is dat uiteenlopende factoren onderdeel kunnen zijn van de pijnervaringen. Het model verschaft inzicht in de biologische basis van pijn en laat zien dat processen in het brein zich op een lichamelijke manier manifesteren. Gedachten, ideeën, angsten en emoties worden door de hersenen beschouwd als zenuwimpulsen die – net als prikkels vanuit beschadigde weefsels – elektrochemische effecten in het brein hebben. Butler en Moseley zijn hierover zeer helder: “Ja, alle pijn wordt geproduceerd door het brein: geen brein, geen pijn. Daarmee bedoelen we geen seconde dat pijn niet bestaat, integendeel: alle pijn is echt. Iemand die je vertelt dat ‘het’ allemaal in je hoofd zit en daarbij impliceert dat ‘het’ niet echt bestaat, begrijpt niets van fysiologie.”

Aanrader

Het boek beschrijft tot slot hoe je concreet chronische pijn beter kunt beheersen. Hele goede, praktische tips. Ik ben het volmondig met de schrijvers van het boek eens: je kunt grip krijgen op je pijn als je begrijpt wat er in het ruggenmerg gebeurt en welke processen er in het brein plaatsvinden. Weet je hoe pijn ontstaat – begrijp je de fysiologie van pijn – dan geeft dat je een enorm gevoel van bevrijding en ook controle.

Het boek is een aanrader voor mensen met pijn. Het is ook speciaal voor deze doelgroep geschreven. Maar ook voor artsen / therapeuten, zodat zij het boek kunnen gebruiken als handboek om patiënten uitleg te geven over pijn. Want ook de schrijvers van dit boek erkennen dat er nog steeds veel deskundigen in de zorg zijn die (veel) te weinig kennis hebben van pijn en pijnbeheersing, laat staan mensen met chronische pijn serieus kunnen voorlichten en ondersteunen.